हैसियत

कथा

– रोशन प्रजापति
क्वाइनोनिया बनेपा मण्डली

“नभन् मलाई बुबा, तेरो लागि यो बुबा म¥यो भन्ठाने हुन्छ । म पनि सम्झनेछु, मेरो एउटा छोरा थियो, म¥यो । कुल, कुटुम्ब, मान मर्यादा, चालचलन, रीतिथिति सबलाई माटोमा मिलाइस् । अब के साइनो बा“की रह्यो र । साइनोको त्यान्द्रोसमेत चु“डिसकेपछि त“लाई यो घरमा बास दिनलाई अब मलाई धर्मले छेक्दैन । आÇनो बाटो लागे हुन्छ ।” बमध्वजको बम पड्केजस्तो चिच्याहटले घरका सबै जना बैठक कोठामा आत्तिदै आए । बमध्वजको छोरा बुद्धिध्वज सोफाको एक कुनामा बसेर बुबाको बल्दो रिसको प्रत्यक्ष साक्षी बनिरहेको थियो । बमध्वजको चर्को आवाजले सानैदेखि घरमै हुर्किरहेको भोटे कुकुर पनि कुइ“कुइ“ गर्दै बुद्धिध्वजको छेउमा आएर बस्यो । सबै जनाको मुहारमा भय स्पष्ट देख्न सकिन्थ्यो तर बुद्धिध्वजमा कुनै परिवर्तन देखा परेको छैन । एक दिन त यस्तो हुनु नै थियो, आज भयो । यसैले कुकुरलाई सुम्सुम्याउ“दै ऊ चुपचाप बुबाको गाली सुनिरह्यो । उसको मौन मुस्कानले भने बमध्वजलाई भतभती पोलिरहेको थियो । आज उसलाई आÇनै छोरा दुश्मन जस्तै लाग्यो । उच्च रक्तचापको औषधीले नियन्त्रणमा रहेको उसको प्रेसरको बा“ध आज भत्केको छ । शरीर थरथर काम्न थालेको छ । बुद्धिध्वजको सौम्य अनुहारले चिथोर्न थालेको छ । बुद्धिध्वजको कुकुरस“गको सामिप्यतालाई पनि सहन सकेन र फेरि बम्किन थाल्यो, “नछो, मेरो टाइगरलाई । टाइगरलाई सुम्सुम्याउने हैसियत तैंले गुमाइस् । त“ कपुतभन्दा त यही टाइगरलाई मेरो छोरा भन्न सुहाउ“छ । तैंले मेरो नाकलाई गुहुमा लगेर जोतिस्, शत्रुलाई ह“साइस् तर यसले शत्रुको गन्ध पनि घर वरपर आउन दि“दैन । यो टाइगर जतिको हैसियत छैन अब तेरो यो घरमा ।”
बमध्वजको गाली, चेतावनी केहीले पनि बुद्धिध्वजलाई कुनै असर गरेन । एक दिन बा“ध फुट्छ भनेर उसलाई पूर्व जानकारी थियो । जसको सामना गर्न उसले आपूmलाई मानसिक रूपमा तयारी अवस्थामै राखेको थियो । यसैले ‘जोइपोइको झगडामा मुखमा पानी राखेर बस्ने जोइ’ जस्तै मुखबाट एक शब्द पनि निकालेन । बरु बमध्वजको निरन्तरको टोकाइमा उसकी आमा चम्पादेवीले प्रतिरक्षा गरिन्, “पालीमा सजिने छोराभन्दा नालीमा सुत्ने छोरा चाहिने रहेछ तपाईंलाई । तपाईंको त्यो दोषी चश्मा फुकालेर छोरा सुध्रेर गाउ“समाजमा हाइसञ्चो भएको देखिने चश्मा लगाउनुस् । अनि थाहा पाउनुहुनेछ शत्रुलाई ह“साएको हो कि झापड हानेको हो ।”
बमध्वजले एक्लो छोरा बुद्धिध्वजलाई निकै पुल्पुल्याएर पालेको थियो । लगातार पा“च वटी छोरीहरू पछि जन्मेको एउटै छोराले गर्दा पनि उसको हेरचाहमा बमध्वजले कुनै कसर बा“की राखेन । उसका हरेक आवश्यकताहरू आ“खा चिम्लेर पूरा गरिदिन्थे । बाबुको यही पुल्पुलाउने बानीले गर्दा बुद्धिध्वज भने सानैदेखि पिराहा र रिसाहा भएर हुर्किन थाल्यो । उसले गरेका हरेक गल्तीहरू पनि सदर हुने परिपाटीले उसको चुरीफुरी निकै बढेको थियो । स्कुलमा पनि उसले साथीहरू मात्र नभएर गुरुजनलाई पनि टेरपुच्छर लगाएन । कसैले सधाउन नसकिने जब्बर भएर निस्केको थियो बुद्धिध्वज । उसको उपद्रोह र उच्छृङ्खलताबारे बमध्वजलाई सिकायत गरे पनि “बच्चै हो, बुद्धि पलाएको छैन” भनी हा“सेरै टारिदिन्थ्यो बमध्वज । “छोरा बिग्रिसक्यो” भनेर चम्पादेवीले लाख चोटी भनी होलिन् तर बमध्वजको कानमा बतास लागेन । “छोरा मान्छे हो, गाउ“ठाउ“मा महसुर हुनु राम्रै हो । कसैले औंला उठाउन सक्दैन । चकचक, बदमासी गर्ने भनेकै सानो उमेरमा हो । बिहे गरेपछि त स्वास्नीको फरियाले बा“धिहाल्छ नि ।” अजिबको सोच थियो बमध्वजको तर यही सोचले बुद्धिध्वजको बदमासीको पराकाष्ठा नाघ्यो ।
बुद्धिध्वजको उद्दण्ड स्वभावले उसलाई एउटै स्कुलमा टिक्न दिएन । गाउ“भरीको सरकारी, सामुदायिक, निजी सबै स्कुलहरू चाख्ने अवसर पायो तर कुनै पनि स्कुलले उसको बानीलाई काबुमा राख्न सकेन । पढाइमा भन्दा पनि भैंmझगडा र गुण्डागर्दीमा बढी सरिक हुने भएकोले हरेक स्कुलबाट रेस्टिकेट हु“दै जा“दा आठ कक्षाभन्दा माथि पढ्न सकेन । आवारा भएर गाउ“ गाउ“ डुल्ने, आपूmजस्तै डुकुलण्ठकहरूको अगुवा भई हि“ड्ने अनि जताततै बिगो गर्दै हि“ड्ने उसको दिनचर्याले गाउ“लेहरू वाक्क भए । गा“जाको सुरमा झोलुङ्गेपुलमा मच्चिनुको आनन्द उसलाई मात्र थाहा थियो । दिनमा मात्र होइन रातमा पनि झोलुङ्गेपुलको बीचमा सुतेर धेरै पटक उसले बटुवालाई तर्साउने काम गथ्र्यो ।
बिस्तारै ऊ राजनीतिक नेताहरूको आ“खामा पर्न थाल्यो । कसैलाई धम्काउनु परेमा, थर्काउनु परेमा वा तह लगाउनु परेमा उसलाई गोटीको रूपमा प्रयोग गरिन थालियो । कसैबाट चन्दा उठाउनु परेमा, कसैस“ग राजनीतिक प्रतिशोध सा“ध्नुपरेमा उसैलाई हतियारको रूपमा उपयोग गरिन थालियो । उसलाई राजनीतिक दर्शन, विचार वा आस्थास“ग कुनै मतलब हु“दैनथ्यो । जुनसुकै पार्टीको पनि झण्डा बोक्ने गथ्र्यो । वास्तवमा उसले न त राजनीतिलाई बुझेको थियो न त लगाव नै थियो । उसको प्रेम त बियर र रक्सीको बोतलमा थियो । गोधुली सा“झमा खोलाको किनारमा आÇना आवारा साथीहरूस“ग बसेर कुखुराको साप्रा लुछ्न र भोड्काको चुस्की लिन पाए पुग्थ्यो । रक्सीको मातमा बजारको नालीमा रातभरी चुर्लुम्म डुब्ने गरी खान पाए पुग्थ्यो । नशाको सुरमा हराएको छोरालाई खोज्न एकाबिहानै चम्पादेवीको बजार झर्ने कार्य पनि अब त नियमित जस्तै हुन थाल्यो । आमाको मन हो, जतिसुकै बिग्रेपनि छोराको मायाले पिरोल्थ्यो । छोरा आउ“दा ढोकाको आग्लो खोल्न ढिलो होला भनी अर्धनिद्रामै रात कटाउ“थिन् । अनि बिहान हुने बित्तिकै छोरालाई लिन बजार झर्थिन् । नालीमा सुतेको छोरालाई उठाएर सकीनसकी बजारको बाटो गाउ“तर्पm डो¥याउनुपर्दा पीडाले गलेर पानी पानी हुन्थिन् । वरिपरी चुपचाप हेरिरहेका आ“खाहरू पनि तिखा सुइरा बनी मुटुमै घोचेको महसुस गर्थिन् । प्रत्येक पाइला सार्नलाई पनि महिनौं लागेजस्तो अनुभूति गर्थिन् । रक्सीको मातले बेरुप र बेढंग बनेको छोरालाई चम्पादेवीले आ“गनमा पछार्दासमेत बमध्वज भने सन्तोषको सास फेथ्र्यो । “आ, पढेर को ठूलो भा’को छ ? तैंलेभन्दा बढी मैले नेपाल चिनेको छु । धेरै पढेकाहरू छाक टार्नको लागि भौंतारिन्छन् यो देशमा तर हाम्रो छोरालाई हेर त, विदेशी रक्सीमा नुहाउन थालेको छ । आÇनो ज्यान मात्र होइन, नौ दस जनालाई होटेलमा लगेर खुवाउन सक्षम भएका छन् । उसैको संगतले मैले पनि विदेशी रक्सी खान जानेको छु । विदेशी रक्सी मात्र कहा“ हो र ? ठूलाबडाहरू समेत हाम्रो छोराको भर पर्न थालेका छन् । सबैले बुद्धिध्वजको बुबा भनी इज्जत गर्छन् । त“ कुवाको भ्यागुतालाई के थाहा कि सहर बजारमा हाम्रो छोराको मान कति छ भनेर ।” घटनाक्रमलाई बेग्लै दृष्टिकोणले हेर्ने अजिबको बानी थियो बमध्वजको । “नेताहरू कस्ता हुन्छन् हाम्ले नि चिनेका छौं । कुन दिन चियामा परेको झिंगाजस्तो सर्लक्क निकालेर फालिदिन्छ अनि थाहा हुन्छ आÇनो औकात ।” चम्पादेवी पनि कुनै बेला त पड्कीहाल्थी ।
दुष्टताको पराकाष्ठा नाघेको छोरामा आएको सकारात्मक परिवर्तनले बमध्वज खुशी हुनुपर्ने थियो तर भएन । भालेको सिउरजस्तो रंगीन कपाललाई छोट्याएकोमा उसले आÇनो कद नै छोटिएको महसुस ग¥यो । कानमा भएको मुन्द्री फुकाल्दा गाउ“लेहरूमाझ आÇनो हैकम फुक्लिएर गएको अनुभूति ग¥यो । सबैभन्दा ठूलो पीडा त अझ आÇनो रीतिथिति, चालचलन, परम्परालाई चटक्कै त्यागेर पराइ धर्मको पुस्तक च्यापेर हि“ड्दा भयो । जन्मजातले नपाएपनि छोराको उद्दण्डताले पाएको मुखियाको हैसियत गुमाउनुपर्दाको दर्दले अभैm पोलिरहेको छ । सपना यति चा“डै चकनाचुर होला भनी उसले कल्पना समेत गरेको थिएन ।
जतिसुकै गाली गर्दा पनि मुसुमुसु हा“सिरहेपछि बमध्वज आÇनै श्रीमतीतर्पm बम्किन थाल्यो, “तेरो छोरा सप्रियो भनेर घिरौंलाजत्रो नाक नबना । पालीमा राखेर सजाउने सपना पनि नदेख् । यो त आलीको मुसा हो, राम्ररी बुझ् । यसले खनेको दूलोले गर्दा हेरिराख् वर्षाको भेल हामीले थेग्न सक्दैनौं । भिरको गोरुलाई राम राम मात्र भन्न सकिन्छ, का“ध थाम्न त सकिन्न नि । यसैले आजको रात उसको लागि यो घरमा अन्तिम बास हो भन्दे । भुस्याहा कुकुरजस्तै लखरलखर हि“ड्दा भोकभोकै घर चहार्नुपर्दा बल्ल धर्मको भूत झर्नेछ । अर्काको बुइ चढेर शिकार गर्न सजिलो छ । हेरौंला कहिलेसम्म धर्मको भूत चढ्दोरहेछ । यल्लाइ अब मेरो अगाडि देखा नपर् भनी भन्दे बुढी । भोलिको घाम झुल्किनुअगावै यसले यो घर छोडिसक्नुपर्नेछ ।” भुतभुताउ“दै बमध्वज भ¥याङ उक्लिन थाल्यो । घरमा आउन लागेको अनिष्ट रोक्न चम्पादेवीले सुस्तरी सम्झाउन थालिन्, “बाबु, मलाई थाहा छ, तिमीले सही मार्ग पक्रेको छस् । त“लाई दानवबाट मानव बनाउने धर्म कुनै पनि हालतमा गलत हुन सक्दैन । तर के गर्ने, तेरो बाउले बुझेन । यसले त हाम्रो घर नै भा“डिएला जस्तो भो । तेरो त हैसियत नै गुम्यो । यसैले बाउस“ग माफी माग् । तेरो आÇनो धर्म छ“दैछ, यताको धर्म पनि मान् । त“ एक्लो छोरा होस् । कुल, परम्परा, रीतिथिति जोगाउने निश्चयता बाउलाई दे । अरु कुरा म मिलाउ“छु ।”
झमक्कै सा“झ परिसकेछ । खेतमा गएका गाउ“लेहरू धमाधम उकालो चढ्न थालेका छन् । विश्वध्वज आपूm बसेको ठाउ“बाट जुरुक्क उठ्यो । भित्तामा झुण्ड्याएका तस्वीरमा उसका आ“खाहरू ठोक्किन पुगे । आमाबुबा दुवै मिलेर उसलाई बाटामा राखेर नुहाइरहेको फोटो थियो । तस्वीरमा जमेको धूलोलाई हातले पुछ्दै जा“दा फोटोका चमक अझ बढ्यो । समयले कोल्टे फेरेछ । उसको आ“खाबाट दुई थोपा आ“सु झ¥यो । वास्तवमै उसले आमाभन्दा बुबाबाट औधी माया पाएको थियो । फोटोमा बुबाको मुस्कान अतुलनीय देखिन्थ्यो । उसका हरेक गल्तीहरू आ“खा चिम्लेर नै पचाइदिन्थ्यो उसको बुबा । मागेको कुरा सबै पु¥याइदिन्थ्यो । तर अब समय बदलिएको छ । सा“झ परिसकेको छ । विश्वध्वजले पनि आ“खा अगाडि धमिलो देख्न थाल्यो । ‘के म गलत पथमा लम्केकै हु“ त ?’ उसले आपैmलाई सोध्यो । ‘अह“, गलत पथबाट सत्मार्गमा प्रवेश गरेको पो हो त ।’
फेरि सोफामा बसेर उसले आमालाई एक टक लगाएर हे¥यो । आमाको आ“खामा पनि आ“सुका थोपाहरू टिल्पिलाउन थालिसकेका थिए । एउटा कठिन मोडबाट गुज्रिदै थियो विश्वध्वज । अब के हुन्छ, के गर्ने ? ऊ आपैm अनभिज्ञ छ । फेरि सोफाबाट उठेर आमाको नजिकै गयो, “आमा, के म फेरि गुण्डागर्दी गर्दै हि“डु त ? के फेरि गा“जा तान्दै हि“डु त ? जसले मलाई आज यी सबै दुष्कर्मबाट छुटकारा दिएर मानवको हैसियत दियो, उसलाई फेरि धोखा दिउ“ त ? बजारको नालीमा सुतेको यो ज्यानलाई उठाएर घरसम्म ल्याउन कस्तो सकस भोग्नुभएको थियो, के तपाईंले त्यो शारीरिक र मानसिक पीडा भुलिसक्नुभयो आमा ? के तपाईं मलाई फेरि त्यही नालीको कीरा बनाउन चाहनुहुन्छ ? म नालीमा सुत्दा कुन कुल, परम्परा, चालचलन, रीतिथितिले हात थाम्न आयो ? तपाईं त सत्य रुचाउने आमा, छातीमा हात राखेर भन्नुहोस्, के म गलत पथमा लागेकै हु“ त ?”
उसका कुनै पनि प्रश्नको उत्तर थिएन चम्पादेवीस“ग । यसैले त अंगालो हालेर धुरुधुरु रोइन् । विगतका घटनाहरू झलझली उनको आ“खा अगाडि छताछुल्ल भएर पोखिन थाल्यो । जवान छोरालाई नालीबाट उठाएर असिनपसिन हु“दै उकालो लागिरह“दा एक जना अपरिचितले मायालु भावमा सोधेको थियो, “आमा, म का“ध थामिदिउ“ ?” अपरिचितको प्रेमिलो आवाज सुन्दा त्यसबेला उनले अपार आनन्दको महसुस गरेकी थिइन् । आजसम्म गाउ“मा यसरी मिठो बोलेको उनले सुनेकी थिइनन् । सबै कर्के नजरले खिसीटिउरी मात्र गर्थे तर नौलो मानिसले नालीको फोहर र रक्सीको दुर्गन्धलाई वास्ता नगरी का“ध थामेको थियो । उकालो चढ्दै गर्दा धेरै कुराकानी भयो । चौतारीमा छोरालाई अड्याउ“दै नौलो मानिसले भनेको थियो, “कहिलेसम्म जवान छोराको का“ध थाम्न सक्नुहुन्छ ? गाउ“समाजको खिसीटिउरी कहिलेसम्म सहन सक्नुहुन्छ ? के तपाईं यो अवस्थाबाट मुक्ति चाहनुहुन्न ? के तपाईं परिवर्तन खोज्नुहुन्न ? तपाईं यो समाजमा आÇनो हैसियत गुमाउन चाहनुहुन्छ ? मुखले खोलेर भन्न नसक्ला तर कसले तपाईंको यो छोरालाई मानवको हैसियत देला ?” हार मानेर उनले भनेकी थिईन्, “म के गरु“ त ?” फेरि उकालो चढ्दै नौलो मानिसले भनेको थियो, “पारी गाउ“मा शनिबार बिहान यो भाइलाई लिएर आउनुहोस् । तपाईंको बोझ हलुको हुनेछ ।” सा“च्चै ६ महिनाको अन्तरालमा विश्वध्वज परिवर्तन भएको थियो । ऊ मात्र होइन उसका सबै गुण्डागर्दी गर्ने साथीहरू पनि परिवर्तन भएका थिए । गाउ“मा शान्ति छाएको थियो । सबै जनाले चम्पादेवीलाई धन्यवाद दिएका थिए । सत्मार्गमा लागेका ती पाइलाहरू फेरि दुष्कर्मको फोहरमा टेकाउने चाहना त चम्पादेवीमा पक्कै थिएन । यसैले आ“सु पुछ्दै उनले भनिन्, “छोरा, तैंले सबै कुरा बुझेको छस् । आमाको मन हो, आ“तिन्छ । मलाई पनि तिम्रो सत्मार्गमा आउने चाह छ तर के गर्ने तेरो बाउको लक्ष्मण रेखा नाघ्ने आ“ट ममा छैन । त“लाई जे ठीक लाग्छ, त्यही गर्, मेरो आशिर्वाद छ ।”
“अहिले रात परेको छ, आमा, तर भोलि बिहान घाम उदाउनेछ । त्यसबेला अन्धकारको साम्राज्य सकिनेछ । बुबाले आज मलाई छोराको हैसियतमा नराखेपनि मलाई कुनै गुनासो छैन । उहा“को आ“खामा लागेको कालोपट्टि हटेपछि छर्लङ्ग देख्नुहुनेछ । मेरो परमेश्वरले मलाई भन्नुभएको छ, “सा“च्चै म तिमीहरूलाई भन्दछु, जसले मेरो निम्ति र सुसमाचारको खातिर घर वा दाज्यूभाइ वा दिदीबहिनी वा आमाबुबा वा छोराछोरीहरू वा जग्गाजमिन छोड्छ, त्यसले सतावतको साथसाथै सय गुणा बढी घर, दाज्यूभाइ, दिदीबहिनी, आमाबुबा, छोराछोरी र जग्गाजमिन यसै समयमा पाउनेछ, अनि आउ“दो युगमा अनन्त जीवन ।” तपाईं आपैm भन्नुहोस् आमा, परमेश्वरबाट मलाई यति महान् हैसियत दिनुभएको छ भने झिनामसिना हैसियतमा म किन अल्मलिनुप¥यो ? म किन आत्तिनुप¥यो ? तपाईं पनि मेरो पिर गर्नुपर्दैन । परमेश्वरको आशिष् र तपाईंको आशिर्वाद भए पछि मलाई अरु के चाहियो र ? छोटो समयको यो विछोडमा मलाई सम्झेर नरुनुहोला । म प्रार्थना गर्दछु, तपाईं र बुबा पनि एक दिन यो सत्मार्ग पछ्याउनुहुनेछ । म त्यो दिनलाई पर्खेर बस्नेछु ।

प्रतिक्रियाको लागिः जभउिबलमअबचभढढ२नmबष्।िअयm

 

समाप्त

Related Articles

Back to top button