चाडपर्वहरुमा स्वतन्त्रताको अन्र्तकथा लुकेको हुन्छ

 

मानव इतिहासमा स्वतन्त्रताको मुल्य, मान्यता र महत्व कति हुन्छ भन्ने कुरा सवैका अगाडि घाम जस्तै र्छलड्ढ छ । त्यही कुराको ज्ञानले नै मानिसलाई मानिस भएर अघि बढन सहयोग पुगेको छ, आदि देखि हाल सम्म । चाडपर्वहरु जानी जानी वा अन्जानबस हामीले चलन चल्ती अनुसार मानि आएको भएता पनि सुक्ष्म अनुसन्धान र तुलनात्मक अध्ययन गर्ने हो भने हाम्रो अगाडि त्यस्ता परिघटना वा परियोजना ९ःभनब, न्ष्नब र त्भचब भ्खभलत० हरु सत्य तथ्य सहित, छ सात हजार वर्ष पहिला क्रुर र चरम दासत्वको जुवा फयाक्न भएको देखिन्छ । जुन परि घटनाले सारा बिश्वको मानव समाजलाई प्रभाव पारेको देखिन्छ, जहा चार सय चालिस वर्षको दासत्व पछिको स्वतन्त्रताको इतिहास सत्य तथ्य सहित उजागर हुन्छ । जुन परि घटनाको अघि अन्य सामान्य घटनाहरु घामको अगाडि सानो टुकी र मैन बत्तीहरु ज्स्तै गरि अघि बढी रहेको देखिन्छ । जुन कुरा पुर्खा देखि चलि आएको भन्दै जरा तह सम्म कोहि पनि अगाडिवढन प्रयास गर्दैन र त्यस्तै परि घटनाको महात्मय र चुरोलेनै यथार्थमा डोहराई हेको हुन्छ । हाम्रो शिक्षा प्रणाली पनि त्यो मानेमा सहयोगि भएको देखिन्न ।हाम्रो पूर्वीय समाजमा कुनै पनि कुराको अनुसन्धानात्मक प्रणाली भएर अगाडि वढाउने प्रचलन छैन । चाडवाढ आयो, रमाईलो ग¥यो, भेटघाट भयो, सकियो । त्यसको तह सम्म पुगेर केलाउने र जरा सम्म पुग्न, अलिकति पनि कसरत, मेहनत र अभ्यास गर्ने प्रचलन हाम्रो संस्कारमा न्यून छ वा छदै छैन भन्दा पनि पनि अत्यूक्ति नहोला । मैले यी सवै नितान्त बिश्वव्यापि (भ्लतष्चभ न्यिदब)ि धरातलको आधारमा अघि वढाईएको अवस्थामाहो ।

व्यवहारमा हामी जव अलिकति गहिरिएर हेर्छौ, तव आफ्नो अराध्य सवैको लागि आदरणीय र महान भएको थाहा पाउछौं र त्यो कुरामा हामी सवै अडिग भएरनै उभिन्छौं । यद्यपि अलिकति तटस्थ भएर अलि पर उभिएर अनुसन्धानात्मक तवरले जव मनन गछौ, अर्को एउटा तह पनि पत्ता लागेको थाहा पाउछौ । त्यही तह अर्कोपत्र जस्तो पनि हो, त्यही हो स्वतन्त्रताको पत्र वा तह ।जुन तह वा पत्रमा हामी एक भएर अगाडि पाईलाहरु चाल्न सजिलो गरि सक्छौ । जुन साझा धरातललाई हामी अयmmयल नचयगलम पनि भन्न सक्छौं । त्यही धरातल थाहा पाउनेहरुलाई कुनै पनि कुरा गर्न कसै संग पनि त्यति गाहे हुदैन । आजको बिश्व त्यही धरातललाई टेकेर नै अगाडि वढि रहेको पनि देखिन्छ र जो कोहि त्यही धरातल नपुगि वा थाहा नपाई अगाडि वढन खोज्दछ भने समस्याको वा विग्रहको विच वाट भएर अगाडि वढन पर्ने वाध्यता व्यहोर्नु परेको अवस्था देखिन्छ । जहा वाटो प्रष्ट हुदैन, गन्तव्यमा पुग्ने निश्चयता नगबचबलतभभ पनि हुदैन।

चडपर्वहरुको पछाडि त्यही स्वतन्त्रताको अन्र्तकथाको रहस्य लुकेको हुन्छ र त्यसलाई हामीले समय सापेक्ष र सन्दर्भमा उजागर गर्दै लैजान सक्यो भने धेरैलाई अभिपे्ररित गर्छ र पराधीनताको सांग्लाहरु चुडाएर सही गन्तव्यतर्फ अघि वढनको लागि । जव हामी कोहि पनि पराधीन अवस्थामा हुन्छौ, तव रमाईलो पनि गर्न सक्ने अवस्थामा हुदैनोै । ईतिहासको पानाहरु पल्टाउदा पनि त्यस्तै अवस्थाको कथा, व्यथाहरु बिश्व परिवेशमा भेटाउन सकिन्छ र यी सवै तितो यथार्थ पनि हो । आज हामी स्वतन्त्र र सार्वभौमिकताको कुरा गर्दा पनि यही गौण स्वतन्त्रताको विन्दु भएर अगाडि वढेको अवस्था वाट बिशाल विश्वव्यापि स्वतन्त्रताको धरातल उपभोग गरि रहेको अवस्थामा छौं र त्यसैलाई अझ वढि सुरक्षित बनाउन वा अनन्त र सवैलाई र सदैलाई हुने अवस्थामा लैजान प्रयासरत र अभ्यासरत पनि छौं । जव हामी यी सवैपत्रहरु, तहहरुमा अभ्यास गर्छौ, तब त्यसलाई चिर्न सक्ने वाटाहरु पनि हामीलाई फेला पर्दै जान्छ ।

हम्रा देशमा यस्तो पर्वहरु छन, र यस्तो राष्ट्र्यि स्तरको चाडहरु शत प्रतिशतलाई होईन, पचान्नवे प्रतिशतलाई स्वीकार्य हुन्छ र सहानुभुति पाएको पनि हाम्रा व्यवहारिक अनुभव र अनुभुतिहरु पनि छ । मेरो आशय चाहि स्वतन्त्राको पत्र र तहलाई अनुसन्धानात्मक तवरले सवै सामु उजागर गर्दै कुनै दुर्घटना विहीन निर्वाध यात्रा गर्दै गन्तव्यमा पुगि पुन सुरक्षित आवागमन गर्न पाउनुनै हो मानिस मात्रले, यद्यपि हामीले कतिपय मानवीय काम कुराहरु,नजर अन्दाज गरि अघि वढि रहेको अवस्था पनि छ, बिशेष गरेर दुई देशको सिमानामा दर्दनाकपूर्ण घटनाहरु व्यहारिएको हरेक चडपर्वहरुमा पत्र पत्रिकाहरुमा पढने गर्छौ । त्यसको समाधान बैंकिड्ढ व्यवस्था उपलव्ध गराउने पहल भए बिस्तारै न्युन हुदैं जान सक्ने सम्भावनाहरु प्नि विद्यमान छ र सवैलाई विदित पनि छ र भविष्यमा अरु धेरै गम्भीर हुदै जाने बिश्वास पनि गर्न सकिन्छ, सम्वन्धित जिम्मेवार निकायहरु मानवीय संवेदनाहरु प्र्रति ।सामान्य लागेता पनि मानवीय कुराहरु असामान्य तवरले पीडा जन्माएको हुन्छ । जुन पीडा अमेरिकाको प्रेसिडेण्ड एब्राहाम लिंकनले महशुस गरेकै कारण आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर पनि मानिसलाई दास वनाउने र किनवेच प्रथा हटाईए पछि, त्यहा पृथ्वीको मात्र होईन, स्वर्गको पनि ढोका उग्रिएको व्यवहारमै उजागर भएकोपनि देखिन्छ र ती कुराहरु सवैलाई विदित पनि छ ।

त्यस्तै स्वर्ग र पृथ्वी विचमा हीरक स्तरको स्वतन्त्राको घटनाहरु पनि ईतिहासमा छन र जुन हीरक स्तरको घटनालाई ीबलम ःबचप वनाएरअन्य सामान्य घटनाहरु पनि ःभचनभ गराई आ आफ्नो स्वकीय क्ष्लमष्नष्लभयगक मौलिक कुरालाई पनि हीरक स्तरमा लगि अगि वढाईएको अवस्थाहरु पनि हामी व्यवहारमा देख्न पनि सक्छौं अराध्यहरुको सन्दर्भमा पनि ।जुन नितान्त महत्वपूर्ण र चासोको विषय पनि हो ।धरातलको तह सम्म पुगेर विवादको ठाउमा शान्ति, अन्यायको ठाउमा न्याय, अव्यवस्थित ठाउमाव्यवस्थित, अमनचयन वाताबरण बनाई बिकास गरि निकास दिन पनि सक्छौ, मानव भएको नाताले । मात्र धेर्य भएर त्यो बास्तविक धरातल सम्म पुग्ने आंट, समादर र सदभावको अलिकति खांचो छ मानव जातिमा र जगतमा ।

धेरै प्रशिक्षणहरु र सेमिनारहरुमा पनि त्यही स्वतन्त्र ऋयmmयल न्चयगलम सांझा धरातलीयअन्तरकथाको पत्रतह ( ःभतबबिथभच) पत्ता लगाएर पहिलाउन खोज्ने गरिन्छ । हाम्रो समाजकोसंरचनाहरुमा पनि अझ वढी यस्तो स्वतन्त्र पत्र,तह हरुको छ, (ःभतबबिथभच) खांचो महशुस भई रहेको पनि देखिन्छ र अभ्यास भई रहको पनि छ । तर पनि मुर्त रुप नभएर अमुर्त (ब्दकतचबअत) रुपमा अघि वढि रहेको छ र यस्तो अवस्थामा समस्या झन जटिल भई मुर्तरुप लिएर अगाडि वढन सक्ने अवस्था हुदैन । त्यसैले कहिपनि कुनै पनि क्षेत्रमा सांझा धरातल ऋयmmयल न्चयगलम खोजेर अघि वढन अभ्यास गर्न अत्यावश्यक भई सकेको अवस्था हाम्रो सामाजिक परिप्रेक्षमा, परिबेशमा टडकारो रुपमा देखिन्छ । यस्तो समसामयिक विषयहरुलाई मध्येनजर राखि ःष्अबज नेपालले ःभमष्बतष्यलको तिन तिन दिन गरि जम्मा छ दिने प्रशिक्षण तालिम पनि अधिराज्यवाट विभिन्न धार्मिक संघ संस्था प्रतिनिधि भेला गराएरसम्पन्न गराएको पनि थियो एचभ द्यबकझभलतमा क्ब्ए ँभअिजबववरमहल, र धुलिखेल भिलेज रिसोट काभ्रेमा आगामि दिनमा क्रमशः त्यस्तै कार्यक्रमले पनि परिणाममुखी भुमिका पनि खेल्न सक्नेछ, जटिल परिस्थितिहरुमा दक्षिण एशियामा, जुन कुराहरु विश्व परिवेशमा अनुभव पश्चात विस्तार गर्दै लैजान खोजिएको छ, राष्ट्र्संघकै समन्वयमा विखण्डन जस्तो दुर्घटनाहरु न्युन वनाउन, जुन कुराले एउटा कालखण्डमा भ्गचयउभ महादेशका केहि देशहरु आक्रान्त र प्रभावित थियो । बिश्वका कुनै पनि कुनामा भएको घटना र पघिटनाहरु वाट पाठ सिकेनौ भने, हामीले पनि भोग्ने अवस्था आउछ र भोग्न तयार हुनु पनि पर्छ । एटम बम दोश्रो महा युद्धमा जापानमा बिस्फोट भएको थियो, तर त्यसको असर वा प्रभाव जर्मनमा वढि परेको थियो जापानमा भन्दा । किनकि जर्मनीलाई त्यस युद्धको परिस्थितिले बिभाजित वनाएको मात्र थिएन बर्लिन पर्खाल द्धारा, मानवीय तथा धेरै क्षेत्रमा सारा बिश्वको नजरमा ह्रास ल्याएको थियो र स्तर पनि खस्किएको अवस्था पनि थियो । त्यसको असर र प्रभाव अहिले पनि समसामयिक घटना परिघटनाहरुमा देखिन्छ पनि र हामीले पनि त्यस्तै कुराहरु बाट पनि पाठ सिकेर राष्ट्र्यि हित र स्वतन्त्रताको पक्षमा कसरी राष्ट्र्लाई अगाडि वढाउने र वढने अभ्यास पनि गर्दै जानु पर्ने हुन्छ । विभाजित मानसिकताले क्षेत्रिय र बिश्व परिवेशमा कस्तो हिनतावोध ल्याउछ र संकुचित वनाउछ र क्षति पु¥याउछ आप्नो दायरालाई त्यतातिरको हेक्का पनि राख्नु पर्ने हुन्छ ।

स्वतन्त्रताको परिप्रेक्षमा चाहे त्यो हिब्रुहरु मिश्र देशवाट चारसयचालीस वर्ष दासत्व (क्बिखभचथ) को चरम परिस्थितिको पछिको अवस्था होस, वा सीतालाई लंकावाट स्वतन्त्र तुल्याएको क्षण होस, वा दुष्ट र आसुरी शक्तिलाई पवित्र वा अलौकिक शक्तिले परास्त पारि स्वतन्त्रता त्रासरहित वाताबरण बनाएको अवस्थाको अनुभुति गराएको पल होस वा हाल साल विभिन्न देश बिदेश वाट काम गरि चाड मनाउन स्वतन्त्र तवरले घर फर्किएको अवस्था होस । स्वतन्त्र पछि मात्र मनाउन सक्ने, हासी खुसी खान पिउन सक्ने, वा भेटघाटमा एउटा शीर्ष (ऋष्mिबह) विन्दुको हदको उचाई महशुस हुन्छ । पराधीन अवस्थामा, सांग्लाले बाधिएको मानसिकतामा त्यो सम्भव हुने क्षण संकुचित हुन्छ र अकल्पनीय पनि हुन्छ । मेरो आफ्नो नितान्त व्ययक्तिक जीवनमा पनि त्यस्तो कागजी सांग्लाले बाधिएको अवस्थावाट स्वतन्त्र भएको क्षण र त्यो त्रासको झझल्को मेरो मन मस्तिष्कमा अझ पनि झकझक्याउछ र पनि अलौकिक तवरको योजनाहरु प्नि अमुर्तरुपमा संग संगै सुक्ष्म ढंगले अघि वढि रहेको हुन्छ, कालान्तरमा त्यही अलौकिक योजनाहरु प्नि उजागर हुंदै महिमित र अनन्त तर्फवाट कल्पना भन्दा बाहिर असिमीत (द्यभथयलम द्ययचमभचद्यबकझभलत) तवरको आधारमा सफलीभुत धेरैको जीवनमा महशुस भएका पनि देखिन्छ । त्यसैले यी सवै कुरालाई मध्ये नजर राख्दै सार्वजनिक विदा पनि सरकारले दिने गर्दछ र परिणाम हीरक स्तरको मानवीय परिघटना र परियोजनाको कुरालाई स्वीकारनु बाच्छनीय पनि हुन्छ र त्यसले आशिष पनि ल्याउन मद्धत पुग्दछ र उन्नतिको सिडी पनि बन्दै जान्छ । यद्यपि जव निराश र अन्ध्यारोले ग्रसित हुन्छ र अत्याउछ र ढोकाहरु वन्द भएको महशुस हुन्छ,, तव त्यही मानिस साम्यवाद तर्फको धार पहिलाउदै समुद्र् सम्म पुग्न खोज्दछ कालान्तरमा आध्यात्मवाद वा अन्य वादहरु त्यागेर वाच्नकै लागि ।त्यसरी धेरै कुराहरुकोपत्रतहहरु (ःभतबबिथभच)र अन्र्तकथाहरु लुकिरहेको हुन्छ हाम्रो जीवनको वरिपरि । जव एउटा सीमाको हद पार गर्छ, तव शुन्यवाट संख्यात्मकता रुप हुदै पुनः गुणानात्मक तवरले समग्रलाई प्रभाव पार्दै अघि वढने गर्दछ गति । त्यसैले बुद्धिजीविहरुले पनि समय समयमा व्यवस्थापनको खांका पनि तैयार पार्दै चरममा पुग्न भन्दा पहिलानै न्युन गर्न रणनीति पनि अंगीकार गर्नु पर्ने हुन्छ, धेरै ढिलो भए परिणाम भोग्न पनि बाध्यकारी अवस्था सृजना हुने डर हुन्छ ।

स्वार्थ र स्वार्थी विचमा पनि विषयबस्तुवारे थाहा पाई राख्नुर जानकारी भई रहनु अत्यावश्यक छ । महात्मा गान्धीेले पनि थाहा पाएर, सुक्ष्म जानकारी र ज्ञान भएरनै महान आत्मा भएको मानिस भएको हो, नकि समस्यावाट पन्छिएर ?त्यही थाहा पाउने क्रम र निरन्तरता दिन क्रम जारी भई अघि वढि रहे हाम्रो डुड्ढा पनि मझधारमा पक्कै डुब्दैन, निश्चयता (न्गबचबलतभभ) साथ पारि तरिन्छ । त्यही स्वतन्त्राको सांझा धरातलको तह हंद (ऋभष्ष्लिन) सवैले भेटाउन सकियो भने सवै सम्वन्धित समस्या गौण हुन्छ र मानवीय मियोको उचाई यो सानो देशमा पनि अग्लिने सम्भावनाहरु अझ साकार हुंदै जान्छ । अस्तु ।

नारायण श्रेष्ठ
जन जागरण नेपाल पार्टी

Related Articles

Back to top button